Kacper Kowal/Grafika/licencjat
Ilustracje do książki “Zagłada domu Usherów” Edgara Allana Poe
Tematem mojej pracy artystycznej i głównym jej założeniem jest zilustrowanie książki Zagłada domu Usherów autorstwa Edgara Allana Poego. Książka sama w sobie nosi tytuł jednego z opowiadań autora, jednocześnie owy tytuł jest jednym z rozdziałów. Co do samego pisarza i jego twórczości, Edgar Allan Poe był XIX wiecznym, amerykańskim pisarzem, który tworzył w nurcie literackim zwanym ‘’ Czarnym romantyzmem ‘’. W jego literaturze dominują wątki związane szczególnie z fantastyką i horrorem. Jego prozę charakteryzuje szczególnie przywiązanie do tematyki śmierci, tajemnicy i szaleństwa, jednak czymś wyjątkowo zauważalnym w jego dziełach jest silne skupienie się na aspektach psychologicznych bohaterów i czegoś na kształt wczesnej psychoanalizy. Bardzo częstymi motywami powtarzającymi się w jego utworach jest śmierć wraz z jej fizycznymi znamionami, zjawiska i istoty nadprzyrodzone, krwawe opisy makabry, szaleństwo, a to wszystko zanurzone w ciemnym, gotyckim świecie, atmosferze nieustannego lęku i napięcia. Literatura Poego odzwierciedla też ciemne strony wieku w którym przyszło żyć autorowi, zwrócenie uwagę na neurozę( całe spektrum chorób na tle nerwicowym), coraz większą świadomość dualizmu świata, i oczywiście bólu istnienia. Pojęcia te stały się jednymi z podwalin nowych nurtów sztuki powstałych pod koniec XIX wieku takich jak dekadentyzm czy ekspresjonizm.
Do samej tematyki mojej pracy skłoniło mnie zamiłowanie do literatury tego autora, jak i bliska relacja z częścią pisemną mojej pracy, gdzie przybliżyłem sylwetki niektórych ilustratorów i ich twórczości w odniesieniu do twórczości literackiej Poego. Moim celem było zilustrowanie części opowiadań autora, gdzie każda ilustracja odnosi się do osobnego rozdziału. Grafiki stworzone zostały w technice litografii, gdzie do budowania całej przestrzeni posłużyłem się głównie kredką litograficzną, w mniejszej ilości także tuszem. Mój wybór padł na użycie kredki z uwagi na przyzwyczajenie do owego medium jak i jej charakterystyczny sposób budowania materii, która objawia się jako ziarnista plama. Ziarnistość plamy i jej zróżnicowane zagęszczenie pozwoliły mi uzyskać oczekiwany rezultat w postaci wibracji całej przestrzeni ilustracji, a także specyficznych przejść światłocieniowych. Jednym z zabiegów używanych podczas procesu tworzenia, było także przecieranie powierzchni zadrukowanego kamienia pumeksem i innymi ściernymi materiałami. Pozwoliło mi to w uzyskaniu zróżnicowania światła i samo w sobie było też formą spontanicznej ekspresji. W barwie wydruku postawiłem na monochromatyczność. Czerń wydała mi się jedynym właściwym wyborem z racji na specyfikę gatunkową opowiadań autora. Dodatkowo, użycie innych barw wydało mi się zbędnym rozpraszaczem, niepasującym do ogólnego, ciężkiego nastroju prac.
Ilustracje pomimo oczywistości ich powiązania z wątkami fabularnymi poszczególnych rozdziałów są także formą subiektywnego spojrzenia na twórczość autora. W realizacjach starałem się wpleść ogólny nastrój grozy i niepokoju, jednak pomimo ogólnych założeń związanych z samą atmosferą i budową przedstawienia, położyłem szczególny nacisk na dualizm przedstawień. Niektóre z realizacji opracowane zostały w bardzo ‘’ brutalny ‘’ i niepokojący sposób, a część w spokojnej i melancholijnej aurze. W wybranych pracach łączyłem również te dwa założenia w jedno, gdzie widać to szczególnie na przykładzie ilustracji pt. Czarny kot. Moim drugorzędnym celem było także samo eksperymentowanie z formą ilustracji, np. odrzucanie tła w niektórych projektach, postawienie tylko na dominującą formę, przycinanie kadru i zastosowanie kompozycji otwartej lub silnie przybliżonej. Działania te zmodyfikowały w ciekawy sposób moje projekty, i na swój własny sposób odświeżyły pojmowanie ilustracji jako formę dość sztywną w założeniu.
Ilustracje są nazwane przez pryzmat rozdziałów o tej samej nazwie.
Il. nr 1 Czarny kot 50x70cm
Ilustracja ta odnosi się do rozdziału Czarny kot. Aby nieco przybliżyć kontekst fabularny opowiadania, postaram się krótko streścić zarys fabuły. Czarny kot jest swoistym studium psychiki mordercy, gdzie wydarzenia opowiadane są w pierwszej osobie. Historia opowiada o relacji narratora ze swoim kotem, gdzie mężczyzna z każdym dniem czuje negatywne emocje w stronę zwierzęcia, popadając przy tym w obłęd. Dalsze wydarzenia sprowadzają się do okrutnego zabicia zwierzęcia i dalszy rozwój upadku psychicznego, gdzie narrator nękany jest wyrzutami sumienia i dziwnymi halucynacjami z obecnością kota. Punktem kulminacyjnym w książce i najbardziej charakterystyczną sceną jest zamordowanie swojej żony przez narratora w przypływie szału. Morderca ukrył ciało żony, zamurowując ją w ścianie, gdzie później owa sytuacja zostaje odkryta przez stróżów prawa za sprawą dziwnych odgłosów tuż za ścianą. Po rozwikłaniu morderstwa i wyjaśnieniu tajemnicy skrywanej przez mordercę, oczom detektywów ukazuje się ciało zamordowanej kobiety w zburzonym murze. Tuż za nią, siedzi owy czarny kot. W swojej ilustracji przytoczyłem właśnie omawianą scenę odkrycia ciała. Pierwszy plan przedstawia twarz martwej kobiety, której głowa bezwładnie opada, tuż za nią znajduje się sylwetka kota, którego potraktowałem w dość upiorny sposób. Kot w książce jest swego rodzaju siłą sprawczą, dręczycielem mordercy, który sprowadza na niego zgubę w okolicznościach tego, jakich czynów się dopuścił w stronę samego zwierzęcia, jak i kobiety. Przedstawienie ilustracyjne jest silnie skadrowane, aby spotęgować klaustrofobiczną atmosferę owego zajścia. Spokojna twarz kobiety, zastygła w smutnym, niewinnym wyrazie kontrastuje z upiornym obliczem zwierzęcia.
Il. nr 2 Maska czerwonej śmierci, 50x70 cm
Rozdział o powyższej nazwie opowiada o próbie uniknięcia zarazy, zwanej czerwoną śmiercią przez księcia Prospero, który zamykając się w opactwie z grupą szlachciców wyprawia tam bal maskowy. W samym środku przyjęcia, budynek odwiedza postać przebrana za widmo czerwonej śmierci. Obecne na balu osoby zaczynają umierać jedna po drugiej, sam książe w desperacji próbuje uciekać przed tajemniczą postacią, gdzie trafia do komnaty z zegarem. Ostatecznie bohater umiera, a opowiadanie jest swego rodzaju alegorią nieuchronności śmierci i jej triumfu nawet w obliczu bogactwa, statusu czy władzy. Ilustracja odnosi się do samej postaci czerwonej śmierci, która jest głównym motywem opowiadania. Potraktowałem ją dość minimalistycznie, w większości ukazując prostą, ciemną sylwetkę z maską trupiej twarzy. Tło nie jest zawarte w ilustracji, w tym wypadku wydało mi się zbędne, a jedyną istotną częścią jest owa sylwetka.
Il. nr 3 Kruk, 50x70 cm
Poezja pt. Kruk jest jednym z najbardziej znanych poematów Poego, opowiada o poczuciu straty i żałoby przez mężczyznę, którego ukochana odeszła na drugą stronę. Fabuła rysuje się wokół wydarzeń pewnego wieczoru, gdzie owego człowieka odwiedza kruk. Mężczyzna lamentuje nad odejściem ukochanej, prowadzi swój monolog gdzie jest nękany przez kruka wypowiadającego tylko dwa słowa o tajemniczym zabarwieniu - ‘’ Nigdy już ‘’. Upiorny ptak jest uosobieniem choroby psychicznej mężczyzny i nękającego poczucia żalu w obliczu śmierci ukochanej. Sam autor w swojej poezji szukał ukojenia od własnych traumatycznych doświadczeń związanych ze śmiercią najbliższych, a Kruk stał się manifestacją obezwładniającego poczucia pustki, braku nadziei i bezpowrotnej odejścia. Moja ilustracja odnosząca się do tej poezji, ukazuje oblicze obezwładniającego żalu i rozpaczy, gdzie owe emocje manifestują się w postaci wielkiej, humanoidalnej postaci upiornego kruka trzymającego w swoich szponach widmo ukochanej mężczyzny.
Il. nr 4 Zagłada domu Usherów, 50x70 cm
Zagłada domu Usherów opowiada o spotkaniu narratora ze swoim przyjacielem, Roderickiem Usherem, który zamieszkuje ponurą, rozpadająca się rezydencję gdzieś na odludziu. Usher cierpi na tajemniczą przypadłość polegającą na nadwrażliwości zmysłów, popada przy tym w coraz większą paranoję i szaleństwo. Wraz z nim, choruje jego siostra Madeline, która zapada po czasie w letarg, mylnie zdiagnozowany przez dwójkę przyjaciół jako śmierć. Wówczas, chowają oni żywcem kobietę pod domostwem, w krypcie grobowej. W finale opowiadania, Madeline uznana za zmarłą , powstaje z grobu i rzuca się na brata powodując jego śmierć. Upadek domu jest metaforą rozkładu i szaleństwa, które toczy rodzeństwo doprowadzając do ich całkowitego zatracenia. Ilustracja odnosząca się do tego rozdziału przedstawia moment pochowania pozornie martwej Madeline w krypcie grobowej. Potraktowałem ten projekt w sposób bardziej delikatny i zamglony, pomimo całej złowróżbnej, i ciężkiej atmosfery unoszącej się w tym opowiadaniu.
Il. nr 5 Studnia i wahadło, 50x70 cm
Historia opowiada o pewnym więźniu hiszpańskiej inkwizycji, gdzie autor skupia się głównie wokół ekstremalnych przeżyć bohatera, poddanego torturom. Więzień przetrzymywany jest w celi bez dostępu do światła, jego odczucia potęguje ciągły strach, powodowany przez możliwy upadek do pobliskiej studni znajdującej się w pomieszczeniu, jak i możliwość przecięcia na pół przez wahadło z ostrzem poruszające się nad nim i z biegiem czasu opadające coraz niżej. Opowiadanie jest doskonałym studium strachu przed śmiercią, gdzie bohater walczy o przetrwanie na wszelkie możliwe sposoby, a skupienie się na zmysłach i paranoicznych myślach bohatera dodatkowo potęguje efekt napięcia całej opowieści. Ilustracja przedstawia moment tortur nieszczęśnika, gdzie wahadło opada coraz niżej powodując przede wszystkim męki psychiczne więźnia i oczekiwanie na najgorsze. Zajście z opowiadanie przedstawione jest w specyficzny sposób na ilustracji, ukazując zdarzenie od strony twarzy skazańca, gdzie emocje na jego twarzy są wyraźnie wypisane w szaleńczym krzyku. Praktycznie całość wykonana jest kredką, z wyjątkiem marginalnych elementów takich jak sznury pętające mężczyznę.
Il. nr 6 Zagłada domu Usherów v2, 50x70 cm
Jest to swego rodzaju druga wersja odnosząca się do ilustracji o takiej samej nazwie, gdzie grafika jawi się jako tytułowy dom Usherów. Jako że jest to okropna, rozpadająca się posiadłość i sama manifestacja niezbyt dobrej kondycji psychicznej rodzeństwa, sama sylwetka domu jest potraktowana w ten a nie inny sposób. Dom wchłaniający wszystkie negatywne emocje, rozkład psychiczny głównych bohaterów i ich szaleństwo sam staje się swego rodzaju ‘’żywym’’ tworem przejmującym wszystkie cechy mieszkańców. Sylwetka budynku i przetarta fasada okalająca widmo trupiej twarzy po środku całości opowiada sama, że jest częścią czegoś złego i niepokojącego dziejącego się wewnątrz domostwa, i samych umysłów bohaterów. W jednym z zamysłów ilustracja miała być projektem ewentualnej okładki książki, ale również jako osobny twór wewnątrz lektury sprawdziłaby się w interesujący sposób. Praca została wykonana na ułamanym kamieniu litograficznym, wykorzystując ową niedoskonałość na korzyść ilustracji w formie ściętej formy budowli.
Il. nr 7 Złoty żuk, 50x70 cm
Opowieść opowiada historię rozszyfrowania pewnej wiadomości i poszukiwania ukrytego skarbu. Trójka mężczyzn wyrusza na poszukiwania, kierując się dziwną mapą. Punktem kulminacyjnym opowieści jest znalezienie drzewa z przybitą do gałęzi czaszką będącą swego rodzaju drogowskazem miejsca ukrycia skarbu. W pracy zawarłem owy moment odnalezienia owego niecodziennego znaleziska.